HOME | INFO | KONTAKT   
  ZAPIS 0 KULTURNOM ŽIVOTU STARE PODGORICE
 09/02/2008  autor:

  Lijepa li si šeher Podgorice Da te ljepše na daleko nema, U tebi su sve djevojke fine, Mladi momci kao bijele vile.
Podgorica, jedna od najstarijih urbanih sredina Crne Gore, nastala je i razvijala se na prostoru vjekovnog prožimanja kultura i civilizacija, u mjeri u kojoj stara Podgorica predstavlja specifikum. To bogata nasljede upravo odslikava svu kulturnu raznolikost u kojoj islamski momenat predstavlja osnovni katalizator koji je konačno profilisao sveopšti život i ambijent stare Podgorice.
Današnji, još uvijek stidljivi koraci koje glavni grad Crne Gore čini u potrazi za izgubljenim identitetom, doživljavaju se nerijetko kao tumaranje bespućem koje je za sobom ostavila višedecenijska politika nerazumijevanja, straha i inferiornosti.
Otkrivajući nanovo to bogato nasljede nakon višedecenijskog zaborava, pruža se nerijetko mogućnost njenog zlorabljenja i svojatanja u mjeri u kojoj moderna valorizacija tog duhovnog nasljeda postaje upitna.
Upravo stoga, muslimanska kulturno-prosvjetna društva stare Podgorice i njihova djelatnost predstavljaju pokušaj šireg prezentiranja dijela tog izvornog stvaralaštva koje je Podgorica nesebično ugradivala i darivala crnogorskoj kulturi. Stoga i ovaj faktografski prikaz ukazuje na prve organizovane pokušaje jedne muslimanske sredine da u bremenitim vremenima na razmedu vjekova i civilizacija izbori mjesto u crnogor-
kom kulturnom miljeu koji je tek trebao biti oblikovan i profilisan.
Jedno od prvih kulturno-prosvjetnih društava, a prvo sa muslimanskim prefiksom u svom nazivu osnovano je 1890. godine pod nazivom
"Podgorica" . U svom sastavu imalo je tarnburaški orkestar i hor koji je uvježbavao Ahmed-beg Osmanagić, a na repertoaru obrade izvornih podgoričkih pjesama, te sastave vjerskog karaktera. Drštvo je bilo posebno aktivno u povodu obilježavanja ramazanskih i bajramskih praznika, zašto je korišćena Glavatovića džamija. Zbog specifičnog detalja na narodnoj nošnji koju su koristili na svojim nastupima, društvo je u narodu bilo poznato pod nazivom "fistanlije" Nedostatak drugih društava "Podgorica" je nadoknadivala prisustvima i na svadbenim svečanostima, sijelima i s1. Inače, predsjednik drustva je bio Selim Bibezić. Muslimansko zabavno-pjevačko drustvo "Podgorica" bilo je aktivno više od dvije decenije, a sa radom je prestalo u osvit balkanskih ratova 1912. godine.
Po okončanju balkanskih i prvog svjetskog rata u izmijenjenim okolnostima koje karakteriše neprekidna migracija muslimanskog življa prema Bosni, Skadru i Istambulu, muslimanska omladina osniva drustvo sa simboličnim nazivom "Napredak". U svom sastavu imalo je već tradicionalno razvijen tamburaški orkestar, pod vodstvom doajena podgoričke kulturne scene izmedu dva rata Saida Mujadževića, te muški hor koji je izvodio razne kompozicije, obrade podgorickih pjesama, te napjeve vjerskog karaktera. Interesantno je napomenuti da je dirigent ovog hora bio Aleksa Ivanović. Pored ove, društvo je imalo i dramsku sekciju, sto je bio pionirski poduhvat u tom smislu. Valja napomenuti da je od svog osnivanja društvo egzistiralo u nezavidnoj materijalnoj situaciji, obzirom da se usljed izraženog procesa iseljavanja sužavao izvor finansiranja svodeći se konačno na sredstva iz članarine, te priloga preostalih zanatlija i trgovaca. Muslimansko drustvo "Napredak" prestaje sa radom 1927. godine, od kada njegovu aktivnost preuzima drustvo "Gajret".
Muslimansko kulturno-prosvjetno drustvo "Gajret" kao dio šire Gajretove zajednice sublimirao je u sebi iskustva dotadašnjih društava, promičući granice njihovih dostignuća u šire umjetničke prostore nove državne zajednice, ostajući ipak vezan za podgoričko podneblje iz kojeg je ponikao. Društvo je prema nekim podacima imalo više od sto članova i saradnika, organizovanih u dramsku sekciju, hor i tamburaški orkestar, sa istaknutim i nadarenim pojedincima koji su davali ton svim aktivnostima drustva. Predsjednici drustva su bili: Said Mujadžević, Murat Pokrklić i dr Ibrahim Koristović.
Dramska sekcija izvodi]a je razne pozorišne predstave. Po kazivanju rijetkih, još uvijek živih članova "Gajreta", u početku su izvođene manje složene jednočinke, a kasnije su na repertoaru bila djela kralja
Nikole, Nušića i s1. Pozorišne predstave su mahom bile izvođene uz razumijevanje porodice Dervišević u sali bioskopa čiji su inače bili vlasnici.
Tamburaški orkestar je radio pod dirigentskom palicom Saida Mujadževića i Alekse Ivanovića, sa sirokim repertoarom izvornih pjesama, pratio nastupe hora i izvodio samostalne koncerte. Nastupi orkestra su bili prepoznatljivi po vanrednom umijeću Šeka Džaferadžovića, Rifata Toskića, Ahmeta Kadića, Saida Mujadževića i drugih koji su nerijetko kao ugledni članovi crnogorskih kulturnih društava davali ton i njihovom radu.
Tradicionalni nastupi Gajretovog hora u povodu obilježavanja vjerskih praznika u centralnoj - Glavatovića džamiji, upamćeni su kao naročiti kulturni događaji uopšte, kojom prilikom su prisustvovale brojne ugledne ličnosti, te kulturni poslenici ostalih konfesija. Ovaj hor sa afirmisanim članovima kao sto su bili: Cafo Omerćahić, Cano Haverić, Suljo Adžagić, Hamza Ćerić, Tuzović Ćazim i Suljo, Bimo Alivodić, Ahmet Kadić, Hajro Abdović i drugi, vremenom postaje mjerilo vrijednosti horskih dostignuća uopšte, a njihovi nastupi praćeni s pažnjom od kulturne i uopšte podgoričke javnosti. Društvo je 1938. godine imalo vanredno uspjelu priredbu na kojoj su uzela učešća sve njegove sekcije, 0 čemu se pohvalno izjašnjavala i ondašnja štampa. Sa izbijanjem rata 1941. godine, društvo je prestalo sa organizovanim radom. Valja napomenuti da je tom prilikom najveći dio članstva privremeno ili za stalno napustio Podgoricu, donoseći u sredinama gdje bi se skrasili dio vedrog duha i ambijenta stare Podgorice, po čemu su bili i prepoznavani.
Ovaj kroki prikaz sarno jednog aspekta muslimanskog življenja na ovim prostorima usljed nedostatka valjane građe ne pretenduje na konačne sudove, već ukazuje na jednu nedovoljno istrazenu, a ipak intrigantnu temu. Ukazuje na potrebu svestranog sagledavanja ovog još uvijek procesa u svijetlu potrebe afirmacije kulturne baštine stare Podgorice, uočavajući i prosvjetiteljsku dimenziju koja je bila sastavni dio programa svih društava uopšte.
Abdulah Bato Abdić

   © šeher - tuzi 2006 | Hosted by: AmaxHost.com | design & programing by: amaxstudio